Informatie

Misschien heb je zelf al eens een fossiel gevonden of heb je er een in het museum gezien? Ik geef door middel van workshops een duidelijk en helder inzicht in de wonderlijke wereld van fossielen oftewel paleontologie (studie van leven in vroegere tijden).

Mijn naam is René Vinck en ik hou mij al meer dan 20 jaar bezig met fossielen en alles wat daar mee te maken heeft. Ik heb mijzelf verdiept in de theorie en de praktijk van paleontologie en ook Geologie (wetenschap van de aarde). Elk jaar bezoek ik diverse openbare maar ook geheime vindplaatsen.

In juni 2012 ben ik gestart met de ontwikkeling van FossielPlezier en workshops voor kinderen. Ik heb verschillende vindplaatsen bezocht en materiaal voor de workshops meegenomen.

Wil je foto's bekijken van de vondsten dan klik je helemaal bovenin op FossielPlezier.

Deze website is ook met een mobiel te bekijken. Je krijgt dan automatisch de mobiele versie te zien. Opmerkingen of aanvullingen op deze website, workshops of andere bezigheden van FossielPlezier zijn zeer welkom.

Workshops

Uit een onderzoek door de Vrije Universiteit Amsterdam blijkt dat kinderen in de afgelopen twintig jaar steeds minder interesse in de natuur zijn gaan tonen. Ze gaan minder vaak de natuur in en blijven er korter. De hoeveelheid natuur in stedelijke omgevingen is afgenomen en ’groen’ is minder toegankelijk geworden voor de jeugd. Kinderen gaan minder met hun ouders op pad in een groene omgeving en school besteedt minder aandacht aan dit onderwerp.

Zo is ruim één op de drie leerlingen nog nooit met de klas de natuur in gegaan. Een ruime meerderheid van de kinderen brengt minimaal twee uur per dag door achter een beeldscherm. Opvoeding, school en media dragen er dus aan bij dat kinderen hun natuurlijke band met hun omgeving aan het verliezen zijn. Met name stadskinderen hebben afstandelijke associaties met natuur.

Deze toenemende vervreemding van natuur en het afnemen van natuurinteresse heeft negatieve gevolgen voor hun ontwikkeling. Buiten zijn in de natuur stimuleert immers beweging en daarmee creativiteit, rust en ruimte.

FossielPlezier activeert beweging en creativiteit bij zoeken en ontdekken in de vrije natuur. De bedoeling is om een groeiende interesse in de natuur en het ontstaan van leven te creëren. Na het volgen van een workshop van FossielPlezier hoor ik vaak van ouders dat hun kinderen anders naar natuur gaan kijken. Ze hebben vaker zin om naar buiten te gaan, om in bossen en duinen op zoek te gaan naar botten, fossielen, planten etc. Juist daarom zijn de workshops van FossielPlezier een uitstekende activiteit!

FossielPlezier biedt twee soorten workshops aan.

WORKSHOP   INDOOR

Workshop
indoor

WORKSHOP   OUTDOOR

Workshop
outdoor

De workshop indoor wordt gegeven op locatie op scholen, bij naschoolse activiteiten en -opvang, verenigingen, stichtingen en clubs.

De kinderen krijgen een korte film te zien waarin het onstaan van een fossiel wordt getoond middels een animatie. Tijdens de workshop krijgen de kinderen echte fossielen te zien en mogen ze deze ook vasthouden. Om een indruk te geven hoe een fossielen expeditie eruit ziet wordt een korte film getoond (eigen materiaal).



De workshop is geschikt voor kinderen van 8 t/m 12 jaar.

Tijdens deze interactieve workshop, die 1 tot anderhalf uur duurt kunnen kinderen zelf fossielen bekijken en leren ze over:
  Hoe ontstaan fossielen?
  Hoe zien ze eruit?
  Waar kan ik ze vinden?
  Wat heb ik nodig aan materiaal?
  Determineren (fossiel herkennen en benoemen)



De workshop outdoor wordt gehouden op de Zandmotor (voor de kust van Ter Heijde en Kijkduin). De Zandmotor is een aangelegde, kunstmatige zandbank in de vorm van een schiereiland. De Zandmotor is een experiment van het kustbeheer met de bedoeling op natuurlijke wijze, door de inwerking van golven, wind en stroming, de stranden en duinen te verbreden. Het zand werd door middel van sleephopperzuigers in zee gewonnen en grotendeels met behulp van aangelegde persleidingen vanaf het strand opgespoten.
Hierdoor komen schatten aan vondsten vrij van prehistorische dieren die duizenden jaren geleden rondliepen op de plek waar nu de Noordzee is.



Op de Zandmotor gaan we samen op zoek naar deze schatten. Wat er gevonden kan worden zijn: botfragmenten van prehistorische dieren (wolharige mammoet, neushoorn, wilde paarden, reuzen hert etc etc). Wat je zelf vindt mag je uiteraard houden.

De strandexcursies zijn geschikt voor kinderen van de bovenbouw van de basisschool.


Een aanvraag voor een workshop kun je doen via de rubriek Contact.

Fossielen

Fossielen zijn resten van planten of dieren die bewaard zijn in gesteente. Fossielen hoeven niet altijd 'versteend' te zijn. Veel fossielen zijn niet versteend. Denk maar aan botten van mammoeten.

Waar kun je fossielen vinden? Er zijn heel wat vindplaatsen in Europa. Fossielen vind je niet zo maar. Je moet weten waar je ze kunt vinden, in welke laag je moet zoeken en waar je naar moet zoeken.

Er zijn veel soorten fossielen te vinden. In Europa zijn veruit de meeste fossielen restanten van dieren en planten die in een zee leefden. In sommige landen, zoals bijvoorbeeld Amerika, vind je ook landfossielen en dan voornamelijk restanten van dinosauriërs.


Soorten Fossielen die je kunt vinden

Hieronder staan een aantal voorbeelden van fossielen die je kunt vinden in Europa.

Soort en omschrijvingFossiel nuDestijds
 
Trilobieten

Trilobieten zijn veel ouder dan ammonieten of dinosauriërs. Er zijn ruim 15.000 soorten gevonden in een tijdsbestek van ruim 300 miljoen jaar. Trilobieten waren de eerste dieren op aarde (zee) met kop/romp/staart.
 
Ammonieten

Ammonieten zijn uitgestorven inktvisachtigen. Ammonieten zijn meer dan 350 miljoen jaar op aarde geweest. In die tijd hebben zich enige duizenden verschillende soorten ontwikkeld. Er zijn ammonieten gevonden van meer dan 2 meter groot.
 
Belemnieten

Belemnieten zijn inktvisachtigen. Belemnieten leefden vanaf 350 tot 65 miljoen jaar geleden.
 
Haaientanden

Haaien of Haaiachtigen leven al 400 miljoen jaar in onze oceanen. Er zijn veel soorten haaien en dus ook veel soorten haaientanden te vinden.
 
Zoogdieren

Bot restanten en kiezen van uitgestorven zoogdieren zoals de mammoet, neushoorn maar ook het reuzenhert worden gevonden aan opgespoten stranden.
 



Vindplaatsen

Je hebt nu een idee wat je kunt vinden en waar je naar moet kijken. Maar waar moet je zoeken?
Er zijn veel vindplaatsen in Europa. We geven je hieronder een aantal mooie vindplaatsen die zeker interessant zijn om eens te bezoeken:

Zandmotor (Nederland)

De Zandmotor is een unieke plek dicht bij huis! Voor de kust van Ter Heijde en Kijkduin is een kunstmatige zandbank aangelegd in de vorm van een schiereiland. Bij de workshop outdoor gaan we op zoek naar de restanten van prehistorische dieren die duizenden jaren geleden rond liepen op de plek waar nu de Noordzee is.



Maasvlakte II (Nederland)

Maasvlakte 2 is ook opgespoten met zand uit de bodem van de Noordzee. Bij het opzuigen zijn diep gelegen lagen met botten en kiezen van mammoeten uit lang vervlogen tijden omhooggekomen. Je kunt er restanten van steppewissenten, reuzenherten en hyena's vinden.



Groeve Winterswijk (Nederland)

De periode waar je in zoekt is Trias (circa 240 - 236 miljoen jaar geleden in een ondiepe zee). In sommige lagen komen botten of voetsporen van (dino)sauriërs voor. Deze groeve is open voor publiek op bepaalde data. Je kunt je hiervoor aanmelden (geen kosten).



Groeve Resteigne (België)

In een prachtige omgeving in het zuiden van België staat deze verlaten en niet actieve groeve. Er wordt dus niet meer gewerkt in deze groeve. Je kunt hier mooie fossielen vinden: bivalven, brachiopoden, crinoidenen en als je gelukt hebt een trilobiet. Meestal vind je geen volledige trilobieten maar een staart of kop. Vooral een kop vinden is prachtig want de trilobieten uit deze tijd (Devoon 391- 397 miljoen jaar geleden) hadden veel facetten in hun ogen. Je ziet de groeve meteen liggen vanuit het dorpje Resteigne en je kunt parkeren aan de rand van de groeve. Er zijn genoeg parkeerplaatsen en er zijn geen parkeerkosten.



Cape Blanc Nez (Frankrijk)

Alweer een prachtige locatie om fossielen te zoeken. Je kunt hier ammonieten, brachiopoden, bivalven en haaientanden vinden. Krijt (145 - 66 miljoen jaar geleden) is de periode waarin je zoekt. Dit krijtgesteente varieert van zeer hard tot vrij zacht. Je mag niet in de wanden hakken maar er ligt genoeg op de stranden. Deze vindplaats is dus geen groeve, maar je zoekt op het strand. De kaap is te voet en per auto te bereiken (ruime parkeerplaats zonder kosten). Er is een wandelpad van de top van de kaap tot aan het strand.


Vrijmaken

Elk fossiel is verschillend en dit geldt ook voor de manier om het fossiel vrij te maken. Sommige fossielen kun je gewoonweg oprapen, andere moet je echt met grof geweld uit een steen slaan. Elke vindplaats vereist dan ook specifiek gereedschap om het fossiel vrij te maken.

Bij een bouwmarkt kun je in principe alles vinden. Als je echt professioneel gereedschap wilt hebben zoals geologen hamers en mokers, moet je deze bij speciaalzaken aanschaffen. De website www.bodemschat.nl heeft bijna alles op dit gebied.


Basis gereedschap
  veiligheidsbril
  moker
  hamer
  steenbeitel plat
  steenbeitel punt
  veger
  kranten (inpakken fossiel)
  stevige rugzak
  papier en pen voor opschrijven: datum/vindplaats en eventuele laag


Speciaal gereedschap
  geologenhamer(s)
  verschillende soorten steenbeitels (van klein naar groot)
  loep
  zeef
  schop


Etiquette/gedragregels/bescherming/tips
  laat nooit afval achter en breng geen schade aan de natuur
  gebruik een veiligheidshelm in een groeve (dit is vaak verplicht)
  gebruik een veiligheidsbril
  informeer van te voren waar je mag zoeken
  vraag altijd toestemming aan de eigenaar van het gebied waar je gaat zoeken (indien nodig)
  genoeg drinken en water meenemen, spreekt voor zich
  nooit gedetailleerd een fossiel bewerken op de vindplaats (prepareren). Dit is zonde van de tijd en thuis gaat dat beter


Prepareren

Elk fossiel vraagt een specifieke werkwijze. Het is onmogelijk om hier alle preparatietechnieken te beschrijven. Sommige kalkgesteentes zijn zo zacht dat je met een tandenborstel aan de slag kunt. Een trilobiet bijvoorbeeld, in keihard gesteente moet er met een hamer en een kleine steenbeitel uit gehaald worden.

Je werkt altijd naar het fossiel toe en niet er van af. Vaak breekt het laatste stukje steen op de rand van het fossiel. Dit is een natuurlijke breeklijn. Eigenlijk kom je er zelf achter wat handig is door het veel te doen. Als tip: neem wat restant materiaal van de vindplaats mee waar geen of incomplete fossielen in zitten. Dit materiaal gebruik je om het soort steen te testen.

Sommige fossielen zijn beter te prepareren als ze droog zijn. Een schelp in een stuk kalksteen is beter naar voren te halen als de steen opgedroogd is na verloop van tijd. Sommige paleontologen (dat zijn kenners van fossielen) laten standaard hun vondsten minimaal een maand drogen alvorens ze te prepareren.

Soms moet je het fossiel en de steen waarin het fossiel zit, verharden. Kalkstenen kunnen poreus zijn. Een mengsel van 1/8 houtlijm en water zorgt ervoor dat het fossiel of de matrix (waar het fossiel in zit) harder wordt. Mammoetkiezen worden vaak verhard met een mengsel van houtlijm en water.

Als je een heel mooi fossiel hebt gevonden maar je weet niet hoe je dit moet prepareren kun je een foto van dit fossiel naar info@fossielplezier.nl e-mailen. Dan geef ik je een goed advies.


Determineren

Je hebt een fossiel gevonden, althans dat denk je. Sommige steenformaties lijken op fossielen maar blijken dat vaak niet te zijn. Zoals je eerder heb gelezen zijn er een aantal hoofdsoorten van fossielen die je kunt vinden. Je kunt je gevonden trilobiet ook een trilobiet noemen en dat is oké.

Wil je echter meer weten of wil je zeker weten of je gevonden fossiel ook echt een fossiel is, kun je je verdiepen in allerlei boeken of een foto van je vondst plaatsen op www.fossiel.net. Daar zitten heel wat experts die je graag willen helpen hiermee. Je moet dan wel lid worden, maar daar zijn geen kosten aan verbonden.


Archiveren

Niet alle (amateur) paleontologen archiveren hun vondsten in een database. Je kunt dit doen als je een goed beeld wilt hebben van wat je allemaal hebt gevonden, welke soorten, welk tijdperk en waar en wanneer je het fossiel hebt gevonden.

Je kunt zelf een database maken en al je fossielen hierin plaatsen. Makkelijker is een database die speciaal voor fossielen is gemaakt. Trilobase is zo'n database.

Een spreadsheet gebruiken als Excel kan ook.

Dit is allemaal optioneel en als je nog niet zoveel fossielen hebt hoeft dit helemaal niet. Een papiertje met: soort fossiel/vindplaats en gevonden datum is helemaal prima!



Tentoonstellen


Veel (amateur)paleontologen bewaren hun fossielen in afgesloten kasten en lades. Je kunt ook je fossielen met trots tonen en plaatsen in een vitrine. Leuk is om dan per fossiel een kaartje te plaatsen waarop staat welk fossiel (soort), welke periode, wanneer gevonden en de vindplaats.

Contact

Vul hier alle gegevens in en ik neem z.s.m. contact met je op.

Uiteraard ga ik zorgvuldig met je gegevens om en ik gebruik je gegevens alleen voor eigen communicatie en zal deze nooit aan derden verstrekken.


Naam
Adres
Postcode
Woonplaats
Telefoonnummer  
E-mail adres
CodeCODEvernieuw
Welk dier is dit?
Kopie ontvangen?
Tekst